تبلیغات
پایگاه ستاره شناسی و فضا آسمان اصفهان - سیارات دوردست
تازه ترین خبرها و مقالات آسمان و فضا...
تاریخ : پنجشنبه 5 خرداد 1390
نویسنده : الهه صادقی

آنسوی کهکشان ما جایی که خبری از حیات نیست سیاره ای عجیب زندگی می کند . وقتی بیشتر با آن آشنا می شویم میبینیم که با چه حساسیت و وسواسی خلق شده . گاهی با خود فکر می کنم ، علت وجود این همه شگفتی در عالم چیست ؟ آیا فقط به این دلیل است که به عنوان اشرف مخلوقات خالق خود را تحسین کنیم یا راز دیگری در این همه عظمت خلقت نهفته است که ما آنرا نمی دانیم ؟ مطلب این پست مربوط به یکی از برنامه های چهارسوی علم است که من هیچ وقت از دیدنش سیر نمی شم .


در پاییز سال 2007 دانشمندان یک غول گازی داغ به نام تریس 4 را در حال حرکت از برابر ستاره اش مشاهده کردند . جرم این سیاره به اندازه مشنری بود و می بایست حجم این دو نیز تقریبا یکسان باشد ولی دانشمندان در کمال تعجب در یافتند اندازه تریس 4 دو برابر مشتری است این در واقع بزرگترین سیاره ای بود که تا آن زمان کشف شده بود . و در واقع نوعی سیاره ستاره مانند است .( مدار سیاره باید به نحوی قرار گیرد که ما از سطح زمین حرکت آن از برابر ستاره اش را بدقت مشاهده کنیم . این فرآیند ترانزیت نامیده می شود . دانشمندان با بررسی میزان کاهش نور ستاره  در حالت ترانزیت به حجم و اندازه یک سیاره پی می برند .)  بعضی از سیاره های دور دست پف آلودند حجم آنها خیلی زیاد است و دانشمندان فکر می کنند این به دلیل کانون حرارتی نیرومند درون هسته آنهاست که از داخل فشار می آورد و موجب انبساط این سیاره ها می شود . این خیلی شبیه دیگ بخار در قطاری است که با نیروی بخار کار میکند ( و به آن قطار بخاری گفته می شود ) است . درون دیگ بخارِ یک قطار بخاری آب وجود دارد . که تبدیل به بخار می شود افزایش حجم پیدا میکند و سبب می شود که قطار به حرکت درآید . اگر گاز اضافه حجم پیدا نمی کرد خبری از نیروی بخار نبود و قطار بخاری به حرکت در نمی آمد .

گرچه همین نیروی درونی را کانون انرژی سیاره های پف آلود می دانند در این دنیاهای دور دست اتفاقات عجیب دیگری نیز رخ می دهد به نظر می رسد در زمینه سیاره های دور دست کشف هر سیاره ، ابهام های تازه و حیرت انگیزی را در میان دانشمندان زنده می کند . شرایط آب وهوایی د رآنجا از سازو کار کاملا پیچیده و متفاوتی تبعیت می کند ، پیش بینی شده باد در آنجا با سرعتی در حدود  10000 کیلو متر در ساعت و شاید بیشتر می وزد و این به نسبت سیاره های منظومه های شمسی خیلی زیاد است این سیاره HD189733B نام دارد . این یک سیاره گازی داغ است که بیش از 60 سال نوری با زمین فاصله داشته و طی اندکی بیش از دو روز یک دور به دور ستاره اش می چرخد ، فاصله آن با ستاره تنها حدود 5 میلیون کیلو متر است ، دانشمندان چگونه هوای این ستاره را از فاصله   500000 میلیارد کیلومتری بررسی و پیش بینی کرده اند ؟ آنها ابتدا دمای آنرا تعیین کرده اند و می دانستند با توجه به نزدیکی این سیاره به ستاره اش نمی تواند به دور خود بچرخد و تحت تاثیر نیروی جاذبه فقط یک روی آن به طرف خورشید قرار می گیرد بنابراین یک نیمه آن در گرمای شدید ستاره اش می گدازد و نیمه دیگر در تاریکی مطلق باقی می ماند . اگر بر سطح این سیاره باد نوزد یک نیمه آن بسیار بسیار داغ و نیمه دیگر بسیار بسیار سرد است . در بهار سال  2007 دانشمندان با استفاده از تلسکوپ فضایی اسپیدسِر که با پرتو فروسرخ و جوینده حرارت کار می کند موفق شدند یک نقشه آبو هوایی از هر دو سوی سیاره تهیه کنند ، اولین نقشه ای که از یک سیاره دور دست تهیه شده نشان می دهد که نیمه روشن سیاره بسیار داغ است و دمای آن به 815 درجه سانتیگراد می رسد ، با توجه به نزدیکی مدار سیاره به ستاره اش چنین دمایی قابل پیش بینی است اما گرمای نیمه تاریک این ستاره بود که تعجب همگان را برانگیخت ، نیمه دیگر این سیاره اگر چه در تاریکی مطلق قرار دارد دمایش به حدود 500 درجه سانتیگراد می رسد ، بدون تردید پدیده ای گرما را در جو این سیاره پراکنده می سازد و آنرا از نیمه روشن سیاره به نیمه تاریک آن منتقل می کند  ، عامل این پدیده این است که باد در این سیاره با سرعت غیر منتظره ای می وزد ، باد با سرعت 10000 کیلومتر می وزد و این با هر پدیده هوا شناسی دیگری در منظومه شمسی غیر قابل مقایسه است . سرعت باد در سطح زمین کمتر از سرعت آن در سیارات دیگر منظومه شمسی است و به طور متوسط به 30 کیلومتر در ساعت میرسد ، سرعت باد در سیاره های بزرگ به نسبت زمین خیلی بیشتر است چون اصطکاکی وجود ندارد که سرعت باد را بگیرد . به عنوان مثال در مشتری و کیوان سرعت باد به چند صد کیلو متر می رسد ، با این وجود سرعت باد به نسبت سطح  سیارات دور دست خیلی کمتر است . هوا در سطح این سیاره های گازی داغ دوردست احتمالا متلاطم است اما پیش بینی هوای گروه دیگری از سیاره ها که مداری بیضی شکل دارند بی شباهت به یک فاجعه تمام عیار در فیلم های علمی تخیلی نیست . سیاره HD 8066B  یک غول گازی است که دویست سال نوری با زمین فاصاه دارد و خورشید آن عضوی از یک صورت فلکی دور دست است . سال این سیاره عجیب 111 روز است و بیضی ترین مدار سیاره های شناخته شده را از آن خود کرده است . با توجه به مدار دایره ای زمین فاصله آن از خورشید در طول سال به ندرت تغییر می کند و این تغییر فاصله از 6 میلیون کیلومتر فراتر نمی رود ، اما این سیاره دوردست در طول یک سال گاهی تا فاصله 5 میلیون کیلومتری به ستاره اش نزدیک شده و گاهی 125 میلیون کیلومتر از آن فاصله می گیرد ، بنابراین تفاوت فاصله آن به حدود 120 میلیون کیلومتر می رسد . این مدار نامنظم آب و هوایی نا آرام بوجود می آورد ، سیاره ظرف چند ساعت صد ها و صد ها درجه گرمتر می شود و به همین دلیل طوفان های سهمگینی در سطح آن به راه می افتد . با نزدیکتر شدن سیاره به ستاره اش این خورشید در آسمان سیاره اش بزرگتر و بزرگتر دیده می شود . بنابراین یک نیمه سیاره بسیار داغ می شود و نیمه دیگر در تاریکی مطلق به سر می برد ، بنابراین بر سطح سیاره طوفان هایی سهمگین به راه می افتد که هر دو نیمه آن را به دقت تحت تاثیر قرار می دهد . سرعت این طوفان ها گاهی اوقات به اندازه جت های تند رو هستند ، این طوفان های آتشین ظرف تنها دوازده ساعت سطح سیاره را در می نوردند و در پی آن گردبادی هولناک که از لکه قرمز مشتری بسیار بزرگتر است یک نیمه سیاره را در هم میکوبد . با دورتر شدن سیاره از ستاره اش طوفان نیز به تدریج انرژی اش را از دست می دهد و از شدت آن کاسته می شود اما در این سیاره با مدار بیضی شکل آرامش چندان دوام پیدا نمی کند هر 111 روز یک بار طوفان و گردباد سهمگینی از نو به راه می افتد و همین چرخه مرتبا تکرار می شود . چنین شرایطی بسیار متفاوت از چیزی است که ما در منظومه شمسی مشاهده می کنیم چون در این شرایط ما بیش از آنکه فرصت رشد و نمو پیدا کنیم نابود می شویم .


منبع : برنامه چهار سوی علم ، شبکه چهار سیما





موضوعات مرتبط: سیارات ,
آخرین مطالب